PolskiEnglishРоссиюУкраїнське
Polz i Polz radcowie prawni - Kancelaria Prawnicza
Publikacje
Strona Główna
Prawnicy
Usługi Prawnicze
Publikacje
Kontakt i Mapa

DZIEDZICZENIE

 

Spadek
Spadek to ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego przechodzących na spadkobierców z chwilą śmierci spadkodawcy.
Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy - jest to chwila rzeczywistej śmierci spadkodawcy bądź chwila wskazana w prawomocnym postanowieniu sądu o uznaniu za zmarłego. Z chwilą otwarcia spadku spadkobierca nabywa spadek, tzn. wstępuje w należące do spadku prawa i obowiązki; nabycie spadku następuje z mocy prawa.
Do spadku wchodzą wszystkie prawa i obowiązki majątkowe zmarłego za wyjątkiem:

  1. praw i obowiązków zmarłego o charakterze niemajątkowym (np. nazwisko, pseudonim, wizerunek) lub ściśle związanych z jego osobą (np. prawo do żądania alimentów),
  2. niemajątkowych praw rodzinnych, wynikających z małżeństwa lub pokrewieństwa (np. prawo do żądania rozwodu),
  3. praw i obowiązków wynikających z dziedziny prawa karnego (np. obowiązek zapłaty grzywny wobec spadkodawcy), administracyjnego (np. zezwolenia administracyjne na prowadzenie określonej działalności), czy finansowego,
  4. praw, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (np. służebność osobista czy prawo do renty przyznanej w razie uszkodzenia ciała).

Do spadku należą nie tylko prawa majątkowe, ale i obowiązki majątkowe spadkodawcy - są to tzw. długi spadkowe. Spadkobiercy są zatem zobowiązani do pokrycia długów spadkodawcy wobec jego wierzycieli.
Spadkobiercą nie może być osoba fizyczna, które nie żyje w chwili otwarcia spadku, za wyjątkiem dziecka poczętego pod warunkiem, że urodzi się żywe. Spadkobiercą nie może także być osoba prawna, która nie istnieje w chwili otwarcia spadku.
Powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu.

 

 

Dziedziczenie ustawowe
Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Dziedziczenie na podstawie ustawy może odnosić się do całego spadku bądź też tylko do jego części. Istnieją dwie grupy spadkobierców ustawowych. Pierwszą ich grupę stanowią zstępni i małżonek spadkodawcy, a drugą - małżonek, rodzice, rodzeństwo i zstępni rodzeństwa spadkodawcy. W braku spadkobierców ustawowych pierwszej i drugiej grupy spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub Skarbowi Państwa.
Dzieci spadkodawcy powołane są do dziedziczenia ustawowego w pierwszej kolejności. Dzieci wyłączają od dziedziczenia wszystkich dalszych krewnych spadkodawcy. Dzieci zmarłego dziedziczą spadek w częściach równych. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Zasada ta stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Małżonek jest powołany do dziedziczenia ustawowego w zbiegu z dziećmi tylko wtedy, gdy w chwili śmierci spadkodawcy małżonek pozostawał ze spadkodawcą w związku małżeńskim, małżonkowie nie byli w separacji i spadkodawca nie wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy. Dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek dziedziczą spadek w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwartacałości spadku.

W razie braku zstępnych spadkodawcy, powołani są do spadku z ustawy jego małżonek, rodzice i rodzeństwo. Małżonek jest powołany do dziedziczenia ustawowego w zbiegu z rodzicami i rodzeństwem tylko wtedy, gdy w chwili śmierci spadkodawcy pozostawał z nim w ważnym związku małżeńskim. Udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu bądź z rodzicami, bądź z rodzeństwem, bądź z rodzicami i rodzeństwem spadkodawcy wynosi połowę spadku. Udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z rodzeństwem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą część tego, co przypada łącznie dla rodziców i rodzeństwa.

W przypadku dziedziczenia ustawowego małżonkowi spadkodawcy przysługuje szczególne uprawnienie - małżonek może żądać ponad swój udział spadkowy przedmiotów urządzenia domowego (np. meble, dywany, telewizor, radio, pralka, lodówka itp.), z których za życia spadkodawcy korzystał wspólnie ze spadkodawcą lub sam. Uprawnienie to przysługuje małżonkowi spadkodawcy w przypadku gdy dziedziczy z ustawy w zbiegu z rodzicami lub rodzeństwem spadkodawcy, a w przypadku, gdy dziedziczy w zbiegu ze zstępnymi spadkodawcy, uprawnienie to przysługuje małżonkowi spadkodawcy tylko wówczas, gdy zstępni nie zamieszkiwali ze spadkodawcą w chwili jego śmierci. Warunkiem skorzystania z tego uprawnienia przez małżonka jest nie tylko istnienie ważnego związku małżeńskiego w chwili otwarcia spadku, ale również pozostawanie przez spadkodawcę i jego małżonka we wspólnym pożyciu.

 

 

Dziedziczenie testamentowe
Sporządzenie testamentu jest jedyną czynnością pozwalającą spadkodawcy dysponować swoim majątkiem na wypadek śmierci. Sporządzić i odwołać testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych i może dokonać tego wyłącznie spadkodawca osobiście. Testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy. Testament może być odwołany w każdym czasie.
Spadkodawca może w testamencie w sposób swobodny wskazać osobę spadkobiercy. Swoboda testowania dotyczy także treści testamentu, co do sposobu rozrządzenia majątkiem spadkodawcy. Jednakże treść testamentu nie może być sprzeczna z ustawą, ani też nie może mieć na celu obejścia ustawy. Zgodnie z prawem polskim spadkodawca może powołać jedną lub więcej osób do całego lub do części spadku wyrażonej ułamkowo. Testamentem można powołać spadkobiercę na wypadek gdyby inna osoba powołana jako spadkobierca ustawowy lub testamentowy nie chciała lub nie mogła być spadkobiercą.

 

 

Rodzaje testamentów
Testament może być:

  1. własnoręczny - sporządzony w całości pismem ręcznym oraz podpisany i opatrzy datą przez testatora,
  2. notarialny - sporządzony przez notariusza, który przechowuje oryginał testamentu notarialnego w kancelarii notarialnej, a osobom uprawnionym wydaje wypisy,
  3. alograficzny, sporządzony w obecności dwóch świadków przed przewodniczącym zarządu gminy, sekretarza gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego.

W szczególnych sytuacjach, gdy istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie jednej z wymienionych wyżej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, a także podczas podróży na polskim statku morskim lub powietrznym lub w wojsku testament może mieć charakter ustny. Taki szczególny testament traci moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, jeżeli spadkodawca nie zmarł przed upływem tego terminu.

 

 

Zapis testamentowy
Spadkodawca może w testamencie zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby. Spadkodawca może obciążyć dalszym zapisem także zapisobiercę. Przedmiotem zapisu może być każde świadczenie o charakterze majątkowym, polegające zarówno na działaniu jak i zaniechaniu o charakterze nieodpłatnym. Jeżeli zapis lub zapisy wyczerpują prawie cały spadek, to w razie wątpliwości zapisobierców uważa się za spadkobierców powołanych do spadku w częściach ułamkowych.
Skutkiem prawnym zapisu jest powstanie w chwili otwarcia spadku stosunku zobowiązaniowego pomiędzy spadkobiercą obciążonym zapisem a zapisobiercą. Roszczenie staje się wymagalne po ogłoszeniu testamentu. Własność przedmiotu zapisu nie przechodzi jednak na zapisobiercę bezpośrednio po otworzeniu spadku, w tym momencie zapisobierca nabywa jedynie roszczenie o przeniesienie własności; do przejścia własności przedmiotu zapisu niezbędna jest umowa przenosząca własność.
Obowiązek wykonania zapisu jest długiem spadkowym. Roszczenie z tytułu zapisu przedawnia się z upływem lat pięciu od dnia wymagalności zapisu.

 

 

Polecenie testamentowe
Spadkodawca może w testamencie włożyć na spadkobiercę lub na zapisobiercę obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania, nie czyniąc nikogo wierzycielem. Obowiązek wykonania polecenia powstaje z chwila otwarcia spadku. Wykonania polecenia może żądać każdy ze spadkobierców, jak również wykonawca testamentu, chyba że polecenie ma wyłącznie na celu korzyść obciążonego poleceniem. Jeżeli polecenie ma na względzie interes społeczny, wykonania polecenia może żądać także właściwy organ państwowy.

 

 

Wykonawca testamentu
Spadkodawca może w testamencie powołać wykonawcę testamentu, który zarządza majątkiem spadkowym, spłaca długi spadkowe, w szczególności wykonuje zapisy i polecenia, a następnie wydaje spadkobiercom majątek spadkowy zgodnie z wolą spadkodawcy.

 

 

Zachowek
Zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy dziedziczyliby z ustawy, gdyby spadkodawca nie sporządził testamentu, mają prawo żądania od spadkobierców powołanych testamentem wypłaty zachowku. W przypadku gdy zstępni, małżonek lub rodzice spadkodawcy zostali powołanie do spadku, ale przypadające im udziały spadkowe są niższe od przysługującego im zachowku, mogą żądać zapłaty tytułem zachowku kwoty, która wyrówna wysokość ich udziałów spadkowych do wysokości należnego im zachowku.
Zachowek wynosi połowę wartości udziału spadkowego, jaki by przypadł osobie uprawnionej, gdyby dziedziczyła z ustawy, przy czym jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletni zachowek wynosi dwie trzecie takiego udziału.
Przy ustalaniu udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.
Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę na rzecz jakichkolwiek osób, w tym spadkobierców ustawowych i testamentowych. Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się jednak do spadku:

  1. drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych,
  2. darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty od otwarcia spadku darowizn na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku,
  3. przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu (np. dziecku, wnukowi, prawnukowi) -nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych,
  4. przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi - nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.

Darowiznę uczynioną przez spadkodawcę uprawnionemu do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek także darowiznę uczynioną przez spadkodawcę wstępnemu uprawnionego, a także poniesione przez spadkodawcę koszty wychowania i wykształcenia, o ile koszty te przekraczają przeciętna miarę przyjętą w danym środowisku.
W sytuacji, gdy uprawniony do zachowku nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku.
Roszczenie o zachowek podlega dziedziczeniu. Jednak roszczenie takie przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.
Roszczenie uprawnionego z tytułu zachowku przedawnia się z upływem lat trzech od ogłoszenia testamentu.

 

 

Zrzeczenie się dziedziczenia
Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim.
Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej. Zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.
Zrzeczenie się dziedziczenia może być uchylone przez umowę między tym, kto zrzekł się dziedziczenia, a tym, po kim się dziedziczenia zrzeczono.
Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia oraz umowa uchylająca taka umowę powinny być zawarta w formie aktu notarialnego.

 

 

Wydziedziczenie
Wydziedziczenie to pozbawienie w testamencie zstępnych, małżonka i rodziców spadkodawcy prawa do zachowku. Wydziedziczyć można jedynie wtedy, gdy uprawniony do zachowku:

  1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
  2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci,
  3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

 

Uznanie za niegodnego
Z żądaniem uznania spadkobiercy za niegodnego może wystąpić do sądu każdy, kto ma w tym interes prawny. Sąd może uznać za niegodnego spadkobiercę, który:

  1. dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy,
  2. podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności,
  3. umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Z żądaniem uznania spadkobiercy za niegodnego można wystąpić w ciągu roku od dnia, w którym występujący z żądaniem dowiedział się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż przed upływem lat trzech od otwarcia spadku.
Spadkobierca uznany za niegodnego zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Spadek, który by mu przypadł przypada innym spadkobiercom według zasad dziedziczenia ustawowego bądź przyrostu. Spadkobierca uznany za niegodnego nie ma prawa do zachowku. Skutki uznania spadkobiercy za niegodnego nie odnoszą się do jego zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków), które mogą dziedziczyć w miejsce spadkobiercy niegodnego.

 

 

Przyjęcie lub odrzucenie spadku
Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.
Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku. W razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia. W razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.
Do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów.
Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Brak oświadczenia spadkobiercy w tym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym.

 

 

Sądowe stwierdzenie nabycia praw do spadku
Sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia praw do spadku sąd stwierdza nabycie spadku po spadkodawcy - w postanowieniu sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów w spadku. Postanowienie o stwierdzeniu praw do spadku jest wyłącznym dowodem nabycia spadku po spadkodawcy. Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia praw do spadku nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia praw do spadku.

 

 

Notarialne poświadczenie nabycia praw do spadku
Notariusz może poświadczyć nabycie praw do spadku na zgodny wniosek wszystkich spadkobierców. Po zarejestrowaniu akt notarialny obejmujący poświadczenie nabycia praw do spadku wywołuje skutki takie, jak postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia praw do spadku.

Notariusz odmówi sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, jeśli:

  1. poweźmie wątpliwości co do osoby spadkobiercy lub wysokości udziałów w spadku,
  2. w stosunku do spadku został już uprzednio sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia praw do spadku,
  3. w toku sporządzania protokołu dziedziczenia ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy jego sporządzeniu nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi albo istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte i ogłoszone,
  4. wskutek braku małżonka spadkodawcy i krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy spadek przypada, jako spadkobiercy ustawowemu, gminie albo Skarbowi Państwa,
  5. spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, nie zamieszkiwał w Polsce albo w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej za granicą.

 

Dział spadku
Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
Sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek. Umowny dział spadku może objąć cały spadek lub być ograniczony do części spadku.
Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Jeżeli wartość darowizny podlegającej zaliczeniu przewyższa wartość schedy spadkowej, spadkobierca nie jest obowiązany do zwrotu nadwyżki. W wypadku takim nie uwzględnia się przy dziale spadku ani darowizny, ani spadkobiercy zobowiązanego do jej zaliczenia.
Dalszy zstępny spadkodawcy obowiązany jest do zaliczenia na schedę spadkową darowizny uczynionej przez spadkodawcę jego wstępnemu.

Zaliczenie na schedę spadkową przeprowadza się w ten sposób, że wartość darowizn podlegających zaliczeniu dolicza się do spadku lub do części spadku, która ulega podziałowi między spadkobierców obowiązanych wzajemnie do zaliczenia, po czym oblicza się schedę spadkową każdego z tych spadkobierców, a następnie każdemu z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny podlegającej.

Projekt i Wykonanie: PIKTO Copyrights 2007 - Piotr Polz Radca Prawny